Chủ đề

Chuyện chữ nghĩa về cách mạng công nghiệp 4.0

(Văn hóa) - Gần đây, cụm từ “cách mạng công nghiệp 4.0” xuất hiện nhiều trên báo chí, trong văn bản hành chính và hội nghị, hội thảo. Vì vậy, hiểu đúng và dùng đúng cụm từ này là điều nên làm.

1. Cụm từ “cách mạng công nghiệp” xuất hiện lần đầu vào năm 1837 trong tác phẩm Histoire de l’économie politique (Lịch sử kinh tế chính trị) của nhà kinh tế Pháp Blanqui (1798-1854) và được Engels (1820-1895) sử dụng lại vào thập niên 1840. Cụm từ này trở thành thông dụng ở Anh và trên thế giới nhờ tác phẩm Lectures on the industrial revolution in England (Các bài giảng về cách mạng công nghiệp ở Anh) của nhà lịch sử kinh tế người Anh Toynbee (1852-1883), xuất bản năm 1884 – một năm sau khi tác giả mất.

Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

2. Thế giới đã trải qua ba cuộc cách mạng công nghiệp (cơ giới hóa, điện khí hóa, tự động hóa). Cuộc cách mạng công nghiệp đang diễn ra là cách mạng công nghiệp thứ tư (còn gọi là cách mạng công nghiệp 4.0 hay công nghiệp 4.0), bắt nguồn từ dự án chiến lược công nghiệp 4.0 của Chính phủ Đức, được nhắc lại tại hội chợ công nghiệp Hanovre (Đức) năm 2011 và chi tiết hóa năm 2013.

Cách mạng công nghiệp 4.0 hướng đến việc xây dựng nhà máy thông minh nhờ kết nối giữa máy móc bên trong nhà máy, giữa các nhà máy, giữa nhà máy với khách hàng và đối tác nhằm giúp sản xuất trở nên linh hoạt và cá thể hóa, mang tính sinh thái về mặt tiêu thụ năng lượng và nguyên vật liệu. Một nhà máy như thế gồm một hoặc nhiều CPS (cyber-physical system) – hệ thống mà trong đó các thành tố tin học phối hợp chặt chẽ để điều khiển và giám sát các thực thể vật lý.

3. Hai từ công nghiệp và công nghệ phát âm gần giống nhau nhưng có nghĩa rất khác nhau. Công nghệ là một thành tố của công nghiệp. Công nghiệp có phạm vi rộng hơn công nghệ. Xét riêng phương diện thuật ngữ, văn bản của một địa phương về việc cử công chức đi nước ngoài “tiếp cận công nghệ 4.0” đã nhầm công nghiệp với công nghệ. Đúng ra phải là “tiếp cận công nghiệp 4.0”.

4. Trong một hội thảo, trả lời câu hỏi “công nghiệp nước ta đang ở mấy chấm?”, diễn giả ước lượng “khoảng 2.5”. Thật ra, công nghiệp 2.5 là một cách nói tối nghĩa vì không hề có cách mạng công nghiệp thứ hai rưỡi. Nếu biện bạch rằng 2.5 thể hiện công nghiệp nước ta đang ở giữa điện khí hóa và tự động hóa thì cũng không đúng, vì một số lĩnh vực công nghiệp nước ta mới đạt mức cơ giới hóa và một số lĩnh vực khác đã tự động hóa.

Điều vô nghĩa này tồn tại từ cách đặt câu hỏi. Lẽ ra nên đặt vấn đề tỉ lệ cơ giới hóa, điện khí hóa, tự động hóa và “CPS hóa” (nếu có) trong nền công nghiệp nước ta là bao nhiêu, thay vì hỏi “công nghiệp nước ta đang ở mấy chấm?”.

Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, công nghiệp là “ngành chủ đạo của nền kinh tế quốc dân hiện đại, có nhiệm vụ khai thác tài nguyên thiên nhiên, chế biến tài nguyên và các sản phẩm nông nghiệp thành tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng”. Trong khi đó, công nghệ là “tổng thể nói chung các phương pháp gia công, chế tạo, làm thay đổi trạng thái, tính chất, hình dáng nguyên vật liệu hay bán thành phẩm sử dụng trong quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh”.

(Theo Tuổi Trẻ)

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@tolam.org
Thích và chia sẻ bài này trên: